7. Begrippen en hun gevolgen

Nog in het ziekenhuis, in een gesprek met de neuroloog (dat dagelijks plaatsvond), zei hij: “Je zult het komende jaar wel last krijgen van vermoeidheid, dan zien we vaak na een CVA”. Nou, dat zal wel meevallen, ben wel wat gewend. Hij kreeg gelijk, erger nog, meer dan dat. Het klassieke voorbeeld van een understatement.

CVA
CVA staat voor Cerebrovasculair Accident. Simpel gezegd, een ongeluk in de bloedvaten van de hersenen. Een CVA, ook wel beroerte genoemd, kan onderverdeeld worden in een Hersenbloeding en een Herseninfarct. Beiden hebben natuurlijk een andere betekenis. Een Hersenbloeding ontstaat door het ‘knappen’ van een ader in de hersenen. Het bloed stroomt vrijelijk in de omringende hersenen weg. De hersencellen zijn morbide allergisch voor bloed. Hoe vreemd dat ook klinkt. De cellen sterven binnen enkele minuten af en de gevolgen zijn natuurlijk dramatisch. Bij een herseninfarct is er een verstopping in een van de aderen die de toevoer van het bloed naar de hersenen verzorgen. Dat kan meerdere oorzaken hebben. Zoals aderverkalking (nauwere toegang) of het loslaten van een stukje weefsel in de aderen dat dan de verstopping veroorzaakt (een oorzaak hiervoor kan zijn hartritmestoornissen). Hersenen zijn afhankelijk van zuurstof dat juist via het bloed getransporteerd wordt. Geen zuurstof, betekent direct het afsterven van de hersencellen. Afhankelijk van het getroffen hersengebied ontstaat ook de schade en direct de gevolgen daarvan. Dat is bij eenieder anders, alhoewel men wel in grote lijnen kan voorspellen wat de restverschijnselen zullen zijn. Mocht je althans, net als ik in onderhavig geval, het CVA overleven. Restverschijnselen worden veelal als NAH betiteld.

NAH
NAH staat voor Niet Aangeboren Hersenletsel. Een beetje een omslachtige term die de gevolgen van een CVA aangeeft. Maar niet alleen na een CVA, ook andere aandoeningen kunnen NAH tot gevolg hebben. Een hersenschudding, een whiplash, een hersenontsteking, een hersenvliesontsteking, de Ziekte van Lyme etc. NAH op zich zegt nog niet zoveel. De restverschijnselen, maar ook de mate van ‘herstel’ zijn afhankelijk van vele factoren. De plaats van de schade, de intensiteit van de schade, maar vooral ook, het revalidatieproces. Hierbij is de inzet en de ‘wil’ (niet de ‘wens’) van de patiënt in kwestie van doorslaggevende invloed. Bij de pakken neerzitten is geen optie.
Een ander probleem waar veel NAH-ers tegenaan lopen is overprikkeling.

Overprikkeling
Overprikkeling is ook een algemene term die men bezigt. Overprikkeling kan vele gedaantes aannemen. De belangrijkste zijn wel:


– (Over)gevoeligheid voor geluid;
– (Over)gevoeligheid van licht;
– (Over) gevoeligheid voor drukte; bijvoorbeeld mensen;
– (Over)gevoeligheid voor bewegende beelden; bijvoorbeeld autorijden, TV kijken, ogen richten op het beeldscherm van de PC (denk vooral aan scrollen en de lichtintensiteit van het scherm); langslopende mensen, dieren (vanuit je ooghoek), in de wind bewegende struiken etc.
– (Over)gevoeligheid voor patronen; heel apart dat een lijnenspel, gevormd door horizontale en verticale lijnen, een overprikkeling tot gevolg kan hebben; daarnaast kunnen patronen in het wegdek (tegels, steenverbanden) een overprikkeling uitlokken. Je moet daar eenvoudigweg niet naar kijken.

Bovenstaande zijn slechts enkele uitlokkende factoren die leiden tot overprikkeling. Dat op zich is al vervelend omdat overprikkeling leidt tot vermoeidheid, duizeligheid, je onwel gaan voelen en vooral een verergering van de reeds aanwezige klachten. Ik wil deze factoren wat verder uitwerken. De hersenen hebben het al ‘zwaar’ met het herstel en daarbij proberen ze, via andere neurale paden (omdat delen afgestorven zijn), toch weer de draad – ha! mooie metafoor – op te pakken.

Overgevoeligheid voor geluid
Enkele voorbeelden die deze overprikkeling kunnen uitlokken zijn: het geluid van voorbijrijdend verkeer; een timmerende of borende buurman; het geluid van het bonenkoffieapparaat op het moment dat de bonen gemaald worden; het geluid van de radio (ook op de achtergrond), het geluid van de auto waar je in (mee)rijdt, het geluid van het neerzetten van de afwas op het aanrecht, de herrie van de stofzuiger, eigenlijk teveel om op te noemen. Het gekletter van bestek in een restaurant in combinatie met achtergrondmuziek en conversatie aan tafel (nog los van het gekwebbel van de overige gasten dat steeds in volume lijkt toe te nemen) kan een ware kwelling zijn. Allemaal simpele voorbeelden waar ik geen last van had vóór het CVA.
Mijn compensatie: Het laten aanmeten van oordopjes die het geluid reduceren. Lijkt niet echt sociaal, maar weg moeten gaan is dan behoorlijk erger.

Pluggerz gehoorbescherming. Speciaal aangemeten. Worden gebruikt tijdens rockconcerten. Gebruik ik in geval van overprikkeling tegen de vele (intense) dagelijkse geluiden.


Overgevoeligheid voor licht
Enkele voorbeelden zijn: zonlicht; een brandend kaarsje; bij autorijden de afwisseling van schaduw en zon wanneer de zon zich verschuilt achter een gebouw en er later weer achter tevoorschijn komt, en dit een herhalende factor wordt (licht-donker-licht-donker etc.). Zonlicht is op zich al een ramp; een lamp die achter de persoon staat waar je een gesprek mee hebt; tegenlicht in een openbare ruimte (spots).
Mijn compensatie: Een bril aanschaffen met meekleurende glazen. Ook niet echt sociaal, want met iemand een conversatie aangaan die een zonnebril draagt vind ik zelf erg onplezierig. Nadeel van deze bril is dat de glazen alleen reageren op uv-licht. Ze werken niet in de auto en ook niet in winkels. Wat betekent dat je toch nog een (niet zo sociale) zonnebril draagt.

Overgevoeligheid voor drukte
Overprikkeling door drukte heeft veelal te maken met de aanwezigheid van mensen. De drukte in de stad, in winkels, maar ook tijdens (kleine) feestjes of bijeenkomsten. Gesprekken met anderen is ook zo’n voorbeeld. Vooral als dat meerdere personen betreft (twee is al voldoende). Met NAH moet je jezelf inspannen om de ander(en) te volgen. Dat gaat in beginsel best aardig, maar al snel komt de vermoeidheid (lees: overprikkeling) om de hoek kijken. Het begripsvermogen wordt minder en naar antwoorden moet soms gezocht worden – tot het moment de hersenen aan het maximum zitten van hun verwerkingsmogelijkheid. Dan houdt alles op. Laat staan als het meerdere personen betreft die onwillekeurig vragen stellen of gewoon door elkaar heen praten. “Drukte” betekent ook: autorijden op een laan met bomen. Normaal merk je niet dat de ene na de andere boom voorbijschiet. Met NAH echter wordt elke boom afzonderlijk geregistreerd. Die moet dan op zijn beurt weer verwerkt worden in de hersenen. Op dat moment is de volgende al gepasseerd en begint het proces opnieuw. Als dit enige tijd aanhoudt (en afhankelijk van de ‘conditie’ van die dag), lopen de hersenen ‘vol’. De auto aan de kant zetten is het enige dat nog rest. Als de hersenen de tijd hebben gekregen die ze nodig hebben voor het verwerken van de beelden, kun je je weg weer vervolgen.
Mijn compensatie: Die is er niet. Het betekent dat het gesprek afgebroken moet worden. Het feestje verlaten wordt en, zoals bij autorijden, even een parkeerplaats opzoeken om tot rust te komen. Bij thuiskomst is de enige remedie op de bank gaan liggen (in stilte) of gewoon naar bed gaan.

Dit kan dus niet meer, misschien 15 minuten………

Overgevoeligheid voor patronen
Patronen, die je overal wel tegenkomt, kunnen een (forse) overprikkeling tot gevolg hebben. Vooral als je energieniveau al niet al te hoog is, kan het waarnemen van deze patronen leiden tot ernstige duizeligheid en uitputting. Dat klinkt vreemd (als je daar géén last van hebt). Maar uit eigen ervaring weet ik nu hoe dat werkt. Ik ben daar zelf wel achter moeten komen. In eerste instantie heb je dat niet in de gaten, totdat er zich een herhaling voordoet, telkens als je bepaalde dingen doet. Het lopen achter de rollator werd al snel een ramp wanneer ik nog maar net de deur uit was. Omdat je erg bewust moet lopen – trainen dus – ben je super geconcentreerd bezig. Je wilt vooral niet vallen. Dus concentreer je je op het wegdek. Geen verhogingen? Geen gaten of andere oneffenheden? Duizelig! Totdat ik merkte, toen ik wegkeek van het patroon van de bestrating, de duizeligheid afnam. Dit merkte ik bij veel van deze patronen. Echter, winkels bestaan praktisch allemaal uit lijnvorming die ook nog eens een perspectief vormen. Je ziet mij dus niet in een supermarkt!

Zomaar wat patronen die een overprikkeling uitlokken. Duizeligheid is het nare gevolg.

Mijn compensatie?: Geen, want patronen zijn er nou eenmaal…

Op de website van Hersenletsel-uitleg vind je nog veel meer vormen van overprikkeling. Deze site is een vraagbaak voor eenieder die met hersenletsel en vooral de gevolgen daarvan, te maken heeft. Ook voor partners en mantelzorgers dus.

Overprikkeling is overigens met NAH niet over wanneer de prikkelbron stopt. De overprikkeling heeft tot gevolg dat reserves – die toch al niet in grote getale aanwezig zijn – worden aangesproken. Het directe gevolg is veelal een verergering van bestaande klachten en al snel het gevoel van uitputting. Dit is vooral geen gewone vermoeidheid!
Meest vervelende is dat deze overprikkeling voor anderen niet zichtbaar is. Ze worden dan ook Niet Zichtbare Gevolgen genoemd. Wat voor anderen moeilijk is in te schatten…..

Volgende keer wat leuker nieuws!

2 reacties

  1. Monique Box op 7 juli 2019 om 10:44

    Sterk en duidelijk beschreven Ron, heel veel sterkte en beterschap toegewenst !

    • ron op 8 juli 2019 om 10:21

      Dat geldt ook voor jou Monique!

Laat een reactie achter